Babie lato na gorczańskich halach

  • Kategoria: Beskidy
  • Opublikowano: poniedziałek, 29, wrzesień 2014 12:42
  • eR.

Ostatni poniedziałek września przywitał nas wreszcie piękną, słoneczną pogodą. Po wyjątkowo kiepskim i przede wszystkim deszczowym lecie, wypatrywałem z niecierpliwością pierwszych symptomów babiego lata. Czas na Gorce i wędrówkę przez ich najpiękniejsze hale!
Autem terenowym dostaję się aż do Zarębek Wyżnich, jak sama nazwa wskazuje wysoko położonego przysiółka Łopusznej. Po drodze dopytuję jeszcze leśniczego o stan drogi dojazdowej. Tuż za ostatnimi zabudowaniami zostawiam Samuraja i ruszam niebieskim szlakiem w stronę Bukowiny Waksmundzkiej. To w tych okolicach, w maju i wrześniu tego roku niedźwiedź zdewastował pasiekę.
Rezerwat leśny w dolinie Łopusznej o powierzchni 112 ha został utworzony 15 lipca 1970 roku. Jego celem była ochrona dobrze zachowanych fragmentów puszczy karpackiej regla dolnego ł górnego. Z chwilą utworzenia Gorczańskiego Parku Narodowego obszar rezerwatu stał się jego integralną częścią i został objęty ochroną ściski. Największą powierzchnię w rezerwacie zajmuje buczyna karpacka, która ze względu na korzystne warunki (południowa ekspozycja) osiągają tutaj maksymalny w Gorcach zasięg pionowy. W drzewostanie, oprócz dominującego buka, występuje jodła, świerk i nielicznie jawor. Runo lasu jest bogate w gatunki roślin zielnych, kwitnących wczesną wiosną zanim na bukach rozwiną się liście. Wśród nich zwracają uwagę: zawilec gajowy, żywiec gruczołowaty, kokorycz pusta, żywokost sercowaty. Żyzne i wilgotne miejsca zajmuje czosnek niedźwiedzi. W wyższych położeniach, w sąsiedztwie źródlisk występuje zarzyczka górska, gatunek z Polskiej Czerwonej Księgi Roślin. Jej stanowiska w dolinie Łopusznej należą do najbogatszych w Beskidach Zachodnich. Najwyższe partie rezerwatu porasta górnoreglowy bór, w którym panuje świerk z niewielką domieszką jarzębiny. W ubogim runie wyróżniają się: liczydło górskie, podbiałek alpejski i paproć podrzeń żebrowiec. Puszcza karpacka stwarza dogodne warunki do życia zwierzętom, w tym wielu gatunkom uznanym za rzadkie i zagrożone. Należą do nich ssaki drapieżne wilk i ryś oraz ptaki: puszczyk uralski, dzięcioł białogrzbiety, bocian czarny, trzmielojad i jarząbek.
Trzeba przyznać, że tak dużego skupiska szałasów jak pod Bukowiną Waksmundzką, nie ma w innych, polskich pasmach górskich. Część z nich to niszczejące ruiny, część odbudowane, okazałe budowle z bali. Zatrzymuję się na polanie by przyjrzeć się wspaniałej panoramie Tatr. Górskie szczyty wyłaniają się z mgły zalegającej nad Nowym Targiem. Podobne zjawisko rozciąga się w pasie Pienin. Za Polaną Wisielakówka zatrzymuję się na chwilę przy Krzyżu Pamięci Żołnierzy Polskich walczących w Gorcach o niepodległość w latach 1942-49. Po chwili, idąc już czerwonym szlakiem, mijam schronisko Pod Turbaczem i docieram do Hali Długiej, polany znanej zarówno z wybitnych widoków, jak i z bacówki serwującej oscypki i żętycę.
Za Metysówką, tuż obok urokliwego ujęcia wody, szlak zagłębia się w las. To nie jest już wąska ścieżka ani rozjechany błotnisty trakt - na tym odcinku zaczyna się prawdziwa "Gorcostrada" - dobrze utwardzona, szeroka droga, wyłożona na znacznych odcinkach solidnymi płazami. W takim klimacie docieram do celu mojej dzisiejszej wędrówki, Jaworzyny Kamienickiej, gdzie na ławie tuż obok Bulandowej Kapliczki robię sobie dłuższy odpoczynek. Północna wystawa polany otwiera widoki jakże inne niż stoki południowe - towarzyszy mi krajobraz z Kudłoniem i Gorcem na pierwszym planie oraz Beskidem Wyspowym w tle. Na wschodzie widać długie Pasmo Radziejowej. Czas wytyczyć drogę powrotną - najpierw czerwony szlak w kierunku Przełęczy Knurowskiej, następnie za Polaną Zielenica zejście na czarny szlak prowadzący do Łopusznej.
Polana Zielenica leży na trasie migracji dużych ssaków drapieżnych. Wędrując szlakiem między Kiczorą a polaną Jankówki można zauważyć ślady obecności (odciski łap i odchody) wilka, a czasami również niedźwiedzia. Zwierzęta te objęte ścisłą ochroną gatunkową w Polsce, są też uznane za szczególnie cenne dla Europy.  Ich siedliska chroni Sieć Ekologiczna Natura 2000, do której należy również Ostoja Gorczańska.
Obszar GPN zapewnia wilkom warunki do zdobywania pożywienia oraz do rozrodu. Na podstawie obserwacji prowadzonych w ramach monitoringu przyrodniczego szacuje się, że teren Parku jest wykorzystywany przez kilka osobników, należących prawdopodobnie do jednej rodziny. Przeciętna wielkość terytorium wilczego stada to ok. 100 - 250 km2. W stosunku do wymagań przestrzennych tych zwierząt obszar GPN jest tak mały (ok. 70 km2), że stanowi zaledwie część areału jednej watahy. Niedźwiedź pojawia się w Gorcach okresowo. Ślady jego bytowania są obserwowane prawie każdego roku w różnych częściach Parku. Przeważnie są to młode osobniki, które wędrują w poszukiwaniu nowych siedlisk. Dotychczas udokumentowano dwa przypadki gawrowania na terenie GPN (w dolinie Łopusznej oraz w masywie Mostownicy). Kilkakrotnie stwierdzano ślady niedźwiedzia w masywie Turbacza i Kudłania oraz w dolinie Ochotnicy.
Na Hali Zielenica robię kolejny, krótki przystanek. Ze zlokalizowanego tutaj punktu widokowego dobrze widać ramię Kiczory opadające aż na Przełęcz Knurowską, oraz będący jego przedłużeniem masyw Lubania. Kilkaset metrów dalej odbijam w prawo na czarny szlak i dochodzę do następnej, gorczańskiej polany - Janówki.
Polana Jankówki pod względem florystycznym należy do najbardziej wartościowych polan w Gorcach. Znaczną jej część pokrywają wielogatunkowe łąki, najbardziej kolorowe w czerwcu podczas kwitnienia chabrów, złocieni, jaskrów, dzwonków i firletek. Znaczna część polany, będąca własnością GPN, jest koszona w celu zachowania łąk, które powstały dzięki tradycyjnemu użytkowaniu.
Stwierdzono tu liczne stanowiska rzadkich roślin, w tym ok. 10 gatunków stoczyków. Głównym zagrożeniem dla tych roślin jest ingerencja człowieka w naturalne siedliska.  Jeszcze w latach 80-tych XX wieku na polanie stało kilka szałasów, będących własnością prywatną. Nie użytkowane niszczały. Zachował się tylko jeden, który został zrekonstruowany w roku 2004 przez GPN po uprzednim wykupieniu wraz z częścią polany. Stylem nawiązuje do architektury podhalańskiej, charakterystycznej dla południowej części Gorców.
To był ostatni tak dobry punkt widokowy na dzisiejszym szlaku. We wspomnianym wyżej szałasie istnieje możliwość biwakowania z uwzględnieniem obowiązującego w tym miejscu regulaminu. Jedną z dostępnych, leśnych ścieżek docieram na dno doliny i przecinając Łopuszankę kieruję się w kierunku przysiółka Zarębek Wyżni.
Hale przez które prowadziła moja trasa:

  • Polana Walosowa
  • Bukowina Waksmundzka
  • Polana Świderowa
  • Polana Wisielakówka
  • Hala Długa
  • Hala Młyńska
  • Hala Zielenica
  • Polana Jankówki

stat